Yılmaz Erdoğan, seveninin ve sevmeyenin çok olduğu, ürettiği sanatı güçlü biri. Ben de kendisini sevmeyen biri olarak, müdanezile Organize İşler, Karun Hazinesi dizisini beğendim. Çok beğendiğimi söyleyemem ama absüt bir komediden ne bekliyorsunuz ki, üstelik bir devam filmiyken? Asım Noyan ve Sarı Saruhan karakterleri, bir dahaki film için tutuklanmasın, hapse girmesin diye senaryo zorlanmış. Filmdeki Roman karakterler, Roman gibi konuşmuyor ama onlar gibi giyiniyor ve altın diş yaptırıyor. Sarı Saruhan, bu filmde konuşması hariç daha fazla Sedat Peker olmuş; senaryo da su işkencesi ve yeğeniyim deyip haraç toplayanlara kadar onu Sedat Peker yapmış. Öte yandan Sarı Saruhan'ın bu filmde şive Mardin civarı olmuş. Arada konuşma gelüür, gidüüür gibi Adana sokak ağzına (Adana aksanı diyemeyeceğim) kayıyor. Dizinin son bölümünün, polis baskınından sonrasını izlememenizi tavsiye edeceğim.
Dizinin izlenme oranları da yüksekteyken, sosyal medyada herkes diziyi kötülüyor. Dizideki kam davulu, dikkat etmezseniz fark edilmiyor. Öte yandan torbacılar, fırsat buldumu cami avlusunda bile satış yapar, bu camileri kötülemek mi oluyor? Yılmaz Erdoğan'ın özür dilemek zorunda kalması, ülkemizde Tengricilik denen milliyetçi Deizm'in yükselişini gösteriyor. Bence filmde asıl kızılan nokta, Sarı Saruhan'ın Kurtlar Vadisi Polat'ı gibi vatan-millet mafyası değil, sadece para kazanma derdinde biri olması. Gerçekte mafyalar böyledir. Diğer yandan, hem karakteri bir sonraki filme kadar yaşatmak-hapse koymamak, hem de Peker'in her an iktidar cenahı ile barışma ihtimalinden dolayı, Sarı Saruhan'ı çok kötü bir karakter de yapmamış. Saruhanoğulları, lise tarih derslerinden hatırklayacağınız üzere Manisa'da kurulmuş kısa ömürlü bir beylik. Manisa bölgesinin adı Osmanlı'da uzun süre Saruhanlı olarak kalmış. Ege'de bazı insanların ve erkeklerin adı da Saruhan. Oysa dizide Mardin-Adana karışımı bir Türkçe konuşuyor. Sadat Peker'in kendisi Rizeli ama Karadeniz aksanı ile konuştuğunu duymadık.
Bence sosyal medyada dizi aleyhine dönen olumsuz eleştirilerin asıl sebebi, genç erkek izleyicilerin, Kurtlar Vadisi, hatta onun öncesinde Deli Yürek'den beri izlediği kahraman mafya, derin devlet mafya imajına uyulmaması. Dizide diğer mantıklı yorum da, tarihi eser satacağız diye tuzağa düşen köylüler. Tarlanızda, arazinizde veta mantar toplarken, kır gezisi yaparken falan, tarihi eser bulursanız, polise, müzeye falan haber verin. Yoksa böyle tuzağa düşersiniz, sizi polis de kurtaramaz. Yıllardır suçu öven diziler arasında ilaç gibi dizi bence.
Filmde 1996 yapımı Eşkıya filmine de güzel bir gönderme var.
Şimdi, Karun Hazinesi ile ilgili bu yazdıklarımı, dizi krizi ile ilgili olarak aşağıda yazacaklarımı okuduktan sonra bir daha okuyun.
Aslında dizi krizi belkide on yıldır beklenen bir krizdi. İnsanların bir dakikalık İnstagram videolarına bile tahammül etmeyip, kaydırıp, geçtiği çağda, her hafta iki buçuk saatlik, bol bakışmalı dizileriniz izlenir mi? Youtube, paralı film platformları ve korsan film siteleri (filmcehennemi) yoksa, Urfa TV'f-de fi tarihinde kalmış kovboy filmi (Urfa, kovboy, ne alaka değil mi?) veya başka bir kanalda balina belgeseli falan izler. Burada sorulması gereken soru, neden şimdi? Ne oldu da Türk halkı, birdenbire böyle bir aydınlanma yaşadı da dizi reytingleri istatisliği, çocuk kaydırağı gibi düştü? Benim bazı tespitlerim var, ister katılırsınız, ister katılmazsınız.
1)Maraş okul katliamı: Mayıs 2026 okul katliamları, insanlar bu katliamlar, özellikle Maraş okul katliamı, toplumda izlediği şiddetin görmesini sağlayan bir tiksinme anı oldu. J.P.Sarte'ın Bulantı romanında roman kahramanı, sıradan zannetiği hayatındaki insanların ahlaksızlıklarını fark ederek, diğer insanlardak tiksinmeye başlar. Maraş'daki olaydan sonra hem iktidar, hem de halk (mafya dizileri ani bir reyting düşüşü yaşadı), mafya dizilerinden tiksinmeye ve izlememeye başladı. Şiddet sadece mafya dizilerinde de yoktu. Diğer aşk-meşk dizilerinde de, özellikle kadınlara karşı orantısız bir şiddet var. Dizlerdeİstanbul'da, her türlü özgürlük ve lükse büyüyen kadınlar, gittikleri taşra şehrinde, her türlü aile içi şiddeti yaşıyor ve esmer yakışıklının aşkı uğruna hepsine katlanıyor. Daha da bir sürü şiddet ve kabalığı normalleştirme çabasında olan uyduruk senaryolar, aniden tiksinti yarattı.
2)Tele1 ve Halk TV'nin kapatılması; İstediği kanallardan haber alamayan muhalif kesim, istemediği kesimden dizi izlemeyi de bıraktı. Muhalif kesimin boykotları, işletmeler için ciddi bir tehdittir. Muhalifler yada solcular, ciddi bir kültür ürünü tüketicisidir aynı zamanda. Bir kaç yıl önce, Kızılay'ın bağış kanları sattığı ortaya çıkmış, muhalifler tepki verince kan bağışları yarı yarıya azalmıştı. Bundan sonra Kızılay, kan bağış noktlarını çoğalttı, köşe başlarına, metro istasyonlarına kan bağış noktaları koydu. Paketinin üzerine Türk buğdayı yerine Türkiye buğdayı yazan marka, öyle bir boykot yedi ki, paketteki adı düzeltmek zorunda kaldı.
3)Fon Vurgunu: Bu vurgunsa parasını kaybedenlerin tamaına yakını iktidar yanlısıydı; diğerleri de iktidar yanlısı yakınklarının tavsiyesi ile fon alan insanlardı. İktidar partisi ilk defa böylesi bir iç kavga yaşıyor. Sadece yarım milyon fonzede değil, onlardan para bekleyen, onlarla alış veriş eden milyonlar da mağdur. Ana paranın bile tamamı verilmeyecek, verilse bile bu kriz çözülmez. İlk defa Aqp'lilerin birebir ceplerinden para alındı, muhaliflere birincil elden dokunmadı. Devletin parası çalınırken, kendilerine de pay çıkacak sanan kitle, bu sefer özellikle kendi yoksullaşmasını izledi. Muhaliflerin çoğunun fonda parası yoktu. İktidar yanlısı kitledeki küskünlük, reytinglere de yansıdı.
Suriye savaşında, son üç yılında, Beşar Esat savaşı kazanmış gibiydi, son üç ayında herşeyi kaybetti. O zamnlar bu blogda şöyle yazmıştım; Esat bu savaşı kazansa bile bir kaç yıla tekrar büyük bir isyan çıkacak. İktidar partisi ve bloğu da, Fon krizini aşsa bile, açgözlüler yüzünden daha büyük bir kriz yaşayacak. Bu fon krizinden daha büyük kriz olur mu diyeceksiniz, muhalifler olarak 17-25 Aralık 2013'den beri daha büyük kriz olabilir mi diyoruz ve oluyor. Karun Hazinesi dizisinde, Romanları en yaşlısı olan ama nedense Diyarbakır aksanı ile konuşan Menderes Samancılar; asıl lanet sizin haram para kazanma hırsınız diyordu.
4)Siyasi düzenin ideolojik sıkışması; Zorba iktidarlar, sanatı sınırlarlar. Bunu en iyi Rusya ve Sovyetler Birliği için görürüz. Rus edebiyatı 19.yy'ın ikinci yarısında altın çağını yaşıyordu. Sovyetlerin ilk yıllarında da İlya Ehrenburg,Mihail Bulgakov gibi dehalar yetişti. Sonraki yıllardaki önemli Rus yazarları, Bıris Pasternak gibi sürgün Ruslar yada Soljenitsin gibi muhaliflerden çıktı. Rus edebiyatının gerileyişi, sinamanın sanayi olmaya başladığı döneme denk geldi. Bir Sovyet sineması olduysa bile, Sovyet-Rus sineması olmadı. Sovyet filimleri, sıkıcı sanat filmleri oldu, Amerikan filmleri gibi eğlenceli, kitleleri heyecanlandıran filmler pşamadı. Türk dizileri de 2013'den beri benzer cendere içine girmeye başladı. Belli konulara iktidarın tavrından dolayı dokunulamadı, belli konularda da Atatürkçü- Solcu kesimi kızdırmamak adına dokunulamıyor. Maraş okul saldırısıyla beraber, mafya konuları da işlenemiyor. Sigaralar, alkollerde hem görüntü buzlanıyor, hem de adları anılmıyor. İki senedir de rakam telafuz edilmiyor, kameralara gösterilmiyor. Senatsitlerin de eli kolu bağlı; oysa sosyal medya fenomenleri, pek çoğu da yurt dışından, iktidarı acımasızca eleştiriyor. Tamamen yapay senaryolu diziler, günlük hayattan bile uzak, birbirinin kopyası zırva senaryolarla seyirciyi televizyon önünde tutmaya çalışıyor. Bir kere stajyer kız-patron aşkı dizisi tuttu, sonra aynı senaryolu belki de otuz-kırk ayrı dizi çekildi. Asmalı Konak'ın kopyaları giderek daha da kötüleşiyor. İstanbul'da, özgülük ve bolluk içinde büyümüş kadın; gelin gittiği taşra şehrindeki konakta envai çeşit zorbalığa katlanıyor; esmer, yakışıklı oğlana aşık olduğu için. Fas'tan, Suriye'den, Endonezya'dan, Özbekistan'dan ve daha nice erkek egemen ülkelerden gelen gelinler bile el üstünde tutuluyor ki, aman küsmesin, memleketine geri dönmesin diye.
İktidarın ideolojik sıkışmasının diğer bir yönü de kadro daralmasıdır. İktidar yanlısı olmayan sanatçılara rol verilmemesi, dizilerin aynı kadrolarca oynanmasına ve yeni yeteneklerin de torplilli, yeteneksiz kişilerin, reytinglerin düşmesine neden olmasına sebep vermektedir.
İktidar, bu dizi krizini çözmek zorunda. İktidarın en büyük propaganda makineleri televizyon kanalları. Dizi kanallarının reytin düşüşü (TRT1, ATV,SHOW, KANAL D, NOW), diğer propaganda kanallarının (A Haber,CNN TÜRK, NTV Beyaz tv sevaire) diğer kanalların da reytinglerinde düşmeye sebep olacaktır. Olay sadece televizyon izleyicisinin internete kaçışı değildir; merkez medyanın reytinginin de küçük televizyon kanallarına kaçması ve etkisini kaybetmesidir. Televizyon, diziler ve haber programları, Türkiye'de iktidarın, halkı yönetmesinin en etkili araçlarıdır. İktidarın gücü, algı gücüdür. Napolyon, iki yüz yıldan daha uzun bir zaman önce, gazeteleri kontrol etmezsem, altı ay iktidarda kalamam demişti.
