GÜNLÜK YAŞAMDAKİ SQUİDE GAME 2 YATIRIM GÖRÜNÜMLÜ KUMAR

 Squide Game'de bir karakter kripto borsası yayımcısı bir Youtuber ona uyup, parasını batıranlardan oluşuyordu. Bazı şeyler yatrım yada birikim değildir, kumardır. Önce yatırım-birikim farkını anlatayım. Yatırım, yaptığınız işle ilgili geliştirmeler yada yen bir iş yeri sahibi olmaktır. Beyaz yakalının işletme mastırı (MBA) yada yüksek lisans-doktora yapması, mavi yakalının yeni bir beceri öğrenmesi (örneğin ağır vasıta ehliyeti alması, yatırımdır. Kestane kebap satıcısının yaz ayları için mısır kaynatma kazanı ve arabası alması, yatırımdır. Pastane sahibinin yeni dükkan açması, yatırımdır. İşinizle ilgili olmayan yerlere para yatırmanızsa birikimdir. Döviz, hisse senedi, kripto ve başka türlü mesleğimizden uzak işlere yatırdığınız paralar, birikimdir. Dar gelirlilerin birikimleri güvenli ve çabuk nakite çevrilebilir olmalıdır. Ani bir nakit ihtiyacınıza, çabucak yardımcı olmalıdır, yaptığınız birikim. Sigortanın karşılamadığı bir tedavi veya uzun süreli işsizlik, bu çağda herkes için büyük tehdir. Gayrı menkuller uzun vadede çok kazandırsa da, nakite çevirmek hem yavaştır, hem de çoğu kez değerinin altında satmanız gerekir. Acil ihtiyaç akçenizi, hisse senedi bile yapmamalısınız, en iyisi döviz ve altındır. Diğer türlü varlıklar, en az bir yıl elde tutulacak şekilde alınmalıdır.

Bir şeyi alıp-satmak, kendi başına bir iştir. Bu şey ekmek yada hisse senedi olabilir. Siz nöbetteyken, dersteyken, muayenedeyken veya bilmem hangi işi yapıyorken o aldığınız şeyin değeri yükselebilir veya çökebilir. Dünyanın en sağlam borsaları da dedikodu ve yönlendirmelere fazlasıyla açıktır, özellikle de Borsa İstanbul. Yıllardır, borsa değeri Koç holding olan, Sincan Organize Sanayideki  güneş paneli fabrikasının hikayesini çok dinledim. Hisse senedinde bu oluyorsa, kriptoda neler oluyor yada oldu, düşünebiliyor musunuz? Kriptolar, fiili bir varlık da değil. Hisse senedi en azından bilmem ne şirketinin, bilmem ne oranına sahip olduğunuzun fiili delili, kripto da o da yok.

Bütün bunları asıl kumar yapan, özellikle küçük birikim sahiplerinin (Bir milyon dolar yada yuro'dan altı küçüktür bence. Ben bu kadar parayı bir arada görmedim.) genelse bu işten anlamaması, çoğu kez anlıyormuş gibi yapmasıdır. Bu birikim sahipleri, medya ve sosyal medyada, işleri onları yönlendirmek olan kişileri dinlerler.  Bu çok eskiden, doksanlar, iki binli yıllarda da öyleydi. O zamanlar yeni atanmıştım ve benden bir kaç yıl kıdemli arkadaşlarım borsada oynuyorlardı. (Adı üstünde oyunuyorlardı.) Bilanço okumayı bilmeleriyle övünüyorlardı. Derken 2001 gibi, meşhur kitapçık fırlatma sonrası ekonomik krizle beraber, büyük bir borsa çöküşü oldu. Ardından da borsada spekülasyon soruşturmaları açılıdı ve pek çok ünlü ismin adı, bu soruşturmalarda geçti. İnternet daha yeniydi, sosyal medya henüz yoktu. Pek çok borsa dergisi ardı ardına kapandı. O zamanlar bir arkadaşım, Mustafa Varuy yüzünden çok para kaybettiğini söyledi. O zamanlar borsa meraklıları NTV seyreder, NTV'de sık sık Mustafa Varuy'a bağlanırdı. Elindeki senetler çok yükselince satmaya karar vermiş ama Varuy, bu yükselmenin üst sınırı yok deyince satmamış ve parası çöp olmuş. Varuy, borsadaki büyük çöküşü görse bile, bunu ilan edemezdi. Gazeteciliğinin yanında, borsa danışmanılığı da yapan, hayatını borsadan kazanan biriydi. (2015'de ölmüş. Yazıyı yazarken merak ettim, google amcaya sordum. )

Atatürk'ün dediği gibi, başkalarından akıl alan milletler, başarılı olamazlar. Bu kişiler için de geçerli. Dizinin 2. sezon karakterlerinden biri de böylesi bir kripto yayımcısı vardı. Yatırım, birikim, çocuk oyunçağı değildir. Kendiniz düşünmeli ve kendiniz keşfetmelisiniz.

SÜRAHİ ÇİÇEĞİ TUZAĞI

 

Böcek yiyen bir grup bitkinin adı Sürahi çiçeği. Özellikle de ağız kısmı, ismi ile müsemma, sürahiye benziyor. Böcekler bu çiçeğin kenarlarındaki tatlı sıvılara geliyor. Böcekler bu çiçeğin üstüne konduklarında hem kaygan, hem yapışkan bir yüzeyle karşılaşıyorlar. Yavaş yavaş kayıyor ve sonunda çiçeğin dibindeki suya düşüyor. Bundan sonra geçmiş olsun, böcek çırpınarak ölüyor, çürüyor ve çiçeğe gübre oluyor. Her böcek bu tuzağa düşmüyor. Pek çoğu balını-nektarını alıp, gidiyor. Çiçek için çok da dert değil, suya düşenler ona yetiyor.

Kumarhaneleri anlatan bir youtuber'ı izliyorum epey bir zamandır. Onu dinlerken akıma bu mecaz (metafor) geldi. Özelikle gazino yazılıp, kazino okutulan kumarhanelerde içeri gire kişi, parlak ışıklar, şık giyinenlere bakıp, bedava içki, sigara ve yiyecek,  canlı müzik ve diğer şeyler, kurbanı kazinoya bağlıyor. Sonra kumar masalarına-makinelerine yöneliyor ve suya düşüyor. Bu sadece kumar için geçerli değil, her türlü tuzakta böyle yavaş yavaş suya düşme durumu var. Darbe girişiminin hemen ertesinde Adıyamanlı tarikat, Elmadağ'da kendi tekke kompleksini açmıştı. Dolmuştayken muhtemelen tarikattan iki kişinin konuşmasına kulak misafiri olmuştum. Kuran dinlemeye gelenlerin çoğunun yemeği yiyip, gitmesinden, kuran sonrası dini sohbete de kimsenin katılmamasından bahsediyordu.  Tarikatların sürahi çiçeği tuzağı, iftar, kuran okuma veya benzeri bahanelerle verdikleri yemeklerdir. Bu yemekler genelde tavuklu pilav ve tatlı içerir. Pilavında sebebi etin çok görünmesidir. Pilava karıştırılan et, hem göze, hem de damağa çok çok görünür. Büfeler ekmeğin içini salata, soğan, salça, ketçap, mayonez ve ne bulurlarsa eklerle ama etin azlığı her zaman pilava göre daha az beli olur. Yemek sadece halkı tarikatın propaganda (dini sohbet) eylemlerine katılması için değil, bu propagandanın etkili olması için gereklidir de. İngilizlerin dediği gibi, aç adam, öfkeli adamdır. Karnımız açken kışkırtmalara, öfkeli propagandalara meyilli oluruz. İkna olmamız için de karnımızın tok olması gerekir. Arapça Kuran dinlerken içimize dolan huzurun sebebi de Kuran okumaların genelde ölümü kabul törenlerinde, yemekten sonra yapılmasıdır. Bu yemek yöreye yada zamanın-ortamın müsait olmasına göre pilav, pide, lahmacun veya başka bir yemektir. Üzerine bir de tatlı yemişizdir, bu da önemlidir. Tatlı seratoin, yani mutluluk hormonu salgılanmasına sebep olur. Çok az kuran okumasın birincil dereceden yakımıza aittir. Çoğu kez pek az tanıdığımız bir kişinin akrabasıdır. Yakınımız olsa bile sonuçta ölüm, kabullenmek zorunda olduğumuz bir gerçektir. Kuran okumalarında çoğu kez etrafımız, tanığımız ve güvendiğimiz insanlarla birlikteyizdir.

Pek az tuzak, venüs sinekkapanı bitkisi yada fare kapanı gibi birden üzerimize kapanır. Filmlerde gördüğümüz fare kapanları ise günümüzde pek kullanılmıyor.  Onun yerine yapışkanlı tahta yada kağıtlar var. Fare yüzeyde iki yada üç adım atınca yapışkan donuyor ve fare orada kalıyor. Dolandırıcılıkta, özelikle ponzi denen sistemlerde, erken bir zamanda, özellikle de büyük iflastan evvel paranı çekersen, karlı çıkıyorsun. Çiftlikbank dolandırıcılığında son aylarda mudiler,  para çekemiyordu. Pek çok kişi, daha çok para ekleyerek, ayrıcalıklı, büyük mudi olup, parayı çekmeye kalktı. Onlarda paralarını çekemedi.

Tuzağa kapılmamanın en iyi yolu, sürahi çiçeğine konmamak, konduysak bile erkenden kalkmaktır. Tuzağı kandırmaya kalkmak, büyük ölçüde boşuna çabadır.